Kwiaty kojarzą się przede wszystkim z funkcją ozdobną, ale część gatunków od setek lat jest również składnikiem potraw. Mogą wprowadzać smak pieprzny, ziołowy, słodki, cytrusowy albo lekko gorzki, a jednocześnie pozwalają połączyć ogród dekoracyjny z użytkowym. Nie oznacza to jednak, że każdy kwiat rosnący na rabacie nadaje się do jedzenia. Wśród popularnych roślin ozdobnych znajdują się także gatunki zawierające substancje toksyczne.
Dlatego kwiaty jadalne powinny być traktowane dokładnie tak samo jak inne produkty spożywcze. Trzeba znać gatunek, wiedzieć, w jakich warunkach był uprawiany, i mieć pewność, że nie został potraktowany środkami niedopuszczonymi do stosowania w uprawach przeznaczonych do spożycia.
Najważniejsza zasada: trzeba wiedzieć dokładnie, co się zjada
Rozpoznawanie roślin wyłącznie na podstawie koloru albo potocznej nazwy może być niebezpieczne. Niektóre rośliny mają podobnie wyglądające kwiaty, a ta sama nazwa zwyczajowa może odnosić się do różnych gatunków.
Colorado State University Extension zaleca przy identyfikacji roślin przeznaczonych do jedzenia korzystanie z nazw naukowych. Jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości dotyczące identyfikacji gatunku, kwiatu nie należy spożywać.
Dotyczy to szczególnie samodzielnego zbierania roślin z naturalnych stanowisk. Nawet bardzo podobny wygląd nie daje wystarczającej pewności osobie, która nie zna botaniki danego gatunku.
Na liście roślin, których kwiatów nie powinno się jeść, znajdują się między innymi naparstnice, oleandry, konwalie, narcyzy, ostróżki czy różaneczniki. To dobry przykład pokazujący, dlaczego zasada „skoro rośnie w ogrodzie, można spróbować” jest wyjątkowo ryzykowna.
Które kwiaty najłatwiej wprowadzić do własnej uprawy?
Dobrym gatunkiem dla początkujących jest nasturcja większa, czyli Tropaeolum majus. Jej kwiaty mają wyrazisty, lekko pieprzny smak, dlatego pasują przede wszystkim do potraw wytrawnych. Roślina jest jednocześnie dekoracyjna i może być prowadzona zarówno na rabacie, jak i w większych pojemnikach.
Popularnym wyborem jest również nagietek lekarski. Płatki mogą być wykorzystywane jako kolorowy dodatek do sałatek, masła czy innych potraw. Jadalne są również kwiaty fiołków i bratków należących do odpowiednich gatunków z rodzaju Viola.
Wśród roślin użytkowych ciekawą grupę stanowią kwiaty ziół. Kwiaty szczypiorku mają charakterystyczny cebulowy smak, natomiast kwiaty bazylii czy innych ziół mogą stanowić aromatyczne uzupełnienie dań.
Do ciekawych roślin należy również ogórecznik lekarski, którego niebieskie kwiaty mają delikatne nuty przypominające ogórek. Colorado State University wskazuje go jako jeden z gatunków wykorzystywanych między innymi do sałatek, napojów i dekorowania potraw.
Własna uprawa ma ogromną zaletę: wiemy, w jaki sposób były prowadzone nasze kwiaty jadalne i jakie preparaty stosowano w ich sąsiedztwie.
Dlaczego nie należy zjadać kwiatów z kwiaciarni?
Bukiet róż może wyglądać apetycznie, jednak kwiaty przeznaczone na sprzedaż ozdobną nie są automatycznie produktem spożywczym. Rośliny w kwiaciarniach, centrach ogrodniczych i szkółkach mogą być traktowane preparatami, których sposób użycia został przewidziany dla roślin ozdobnych.
Z tego powodu nie powinno się zjadać kwiatów z bukietów ani przypadkowo kupionych roślin ozdobnych, nawet jeśli sam gatunek figuruje na listach roślin jadalnych.
Podobna zasada dotyczy kwiatów zbieranych przy drogach oraz w miejscach, w których nie znamy historii uprawy. Mogły być narażone na zanieczyszczenia lub opryski.
Colorado State University Extension zaleca wykorzystywanie kwiatów uprawianych bez pestycydów oraz wyraźnie ostrzega przed spożywaniem roślin kupowanych w kwiaciarniach i szkółkach, jeśli nie były produkowane z przeznaczeniem do jedzenia.
Jak zbierać i przechowywać kwiaty przeznaczone do jedzenia?
Najlepszy moment zbioru przypada zazwyczaj wtedy, gdy kwiaty są świeże i w pełni rozwinięte. Nie powinny być zwiędnięte, chore ani uszkodzone przez szkodniki.
Dobrym terminem jest poranek, szczególnie po wyschnięciu rosy i zanim wysoka temperatura spowoduje utratę jędrności płatków. Po zbiorze kwiaty należy dokładnie obejrzeć, ponieważ pomiędzy płatkami mogą ukrywać się drobne owady.
Kwiaty jadalne można delikatnie opłukać chłodną wodą i przechowywać krótko w lodówce, najlepiej w sposób ograniczający ich wysychanie. Niektóre gatunki lepiej płukać bezpośrednio przed wykorzystaniem, ponieważ bardzo delikatne płatki mogą szybko stracić atrakcyjny wygląd.
W zależności od gatunku zjada się cały kwiat albo same płatki. Pręciki, słupki i zielone części mogą mieć bardziej gorzki smak, dlatego w wielu zastosowaniach kulinarnych są usuwane.
Kwiat może być składnikiem, a nie tylko dekoracją
Najprostszy sposób wykorzystania kwiatów to dodanie ich do sałatki, ale możliwości jest znacznie więcej. Jadalne płatki mogą pojawiać się w deserach, wypiekach, naparach, syropach, galaretkach, aromatyzowanych octach czy kostkach lodu.
Warto jednak pamiętać, że poszczególne gatunki naprawdę mają smak. Pieprzna nasturcja może dobrze współgrać z wytrawną sałatką, ale niekoniecznie będzie najlepszym dodatkiem do delikatnego deseru.
Nowe kwiaty jadalne najlepiej wprowadzać do diety stopniowo. Colorado State University zaleca rozpoczynanie od niewielkiej ilości, między innymi po to, aby łatwiej zauważyć ewentualną reakcję alergiczną lub dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na pyłki.
Uprawa kwiatów do kuchni może być więc ciekawym sposobem na rozszerzenie możliwości przydomowego ogródka. Najważniejsze jest jednak podejście dokładnie odwrotne niż przypadkowe próbowanie roślin: najpierw pewna identyfikacja i bezpieczna uprawa, dopiero później eksperymenty kulinarne.